1 2 3

Մանվել Գրիգորյան

Ծնվել է 1946թ. Արթիկի Նոր Կյանք գյուղում: Աշխատել է շրջանային <<Լեռնագործ>> թերթի խմբագրի տեղակալ, Արթիկի շրջանի մշակույթի բաժնի վարչության պետի տեղակալ, <<Հայոց աշխարհ>> օրաթերթի Շիրակի մարզի սեփական թղթակից: ՆերկայոõÙս աշխատում է Արթիկի քաղաքապետարանում և դասավանդում է Հյուսիսային համալսարանի Արթիկի բաժանմունքում: Նրա արձակ ստեղծագործությունները տպագրվել են տարբեր թերթերում: Նախկին  ԽՍՀՄ և Հայաստանի ժոռնալիստների միության անդամ է:

***

                Լվացած-մաշված, փոքրացած գնդի վրա կանգնեց նորելուկը և ձայնեց.

                _ Եղբայրնե’ր, ճահիճները մեզ պետք չէին, բայց անցանք, աստղերն էլ պետք չէին, բայց տեսանք…, _ դադար տվեց, անտես իջավ գնդից ու մեջքը հենեց <<բլոջի երկրագնդին>>:

                Ուզեց շարժել, չշարժվեց…

                _ Էվրիկա,_ գոãեց,_սկսվում է նորից:

***

_ Ծղրիդ, լռում ես, գիշե±ր է, գուցե մտնում ես քո թփի տակ, որ ճըռռ-ճըռռաս:

_ Էս է իմ թուփը, էս էլ իմ հողն է, հողի վրա է իմ թուփը… Բլոջը գունդ ունի, որ ոտ-մազիկների մեջ է: Էդ երկրի գունդն է: Նա մեռավ, բայց սերունդ թողեց…

Ձորերում, մթության մեջ հազարաձայն արձագանքվեց ձիու խրխինջը:

Մնացական Խաչատրյան

Ծնվել է 1947թ. Արթիկում: Սովորել է  Արթիկի տեխնիկումում: Գրել սկսել է 1967թ-ից: Բազմիցս տպագրվել է շրջանային մամուլում: Ներկայացվել է նաև ազգային ռադիոյի <<Ասուպ>> հաղորդաշարով:

Երբ…

Արարատյան դաշտ, անունիդ մատաղ,

Քեզ գովերգել են բազում երգ ու տաղ,

Շղթայված լեռան դու ազատ հովիտ,

Երբ պիտի փարվես դու Վանա ծովիդ,

Եվ դու էլ, Շիրակ, այդպես տխրամած,

Մինչ ե±րբ լուռ կանգնես Անիիդ դիմաց…

Մառլենա Հարությունյան

Ծնվել է 1946թ. ԱÝÇÇ շրջանի Ձիթհանքով գյուղում: Ապրում է Արթիկի շրջանի Հառիճ գյուղում: Աշխատում է տեղի միջնակարգ դպրոցում` որպես դասվար:

Իմ  ուսուցչուհին

Դու’ հուշերիս մեջ, հոգուս խորանում,

Մանուկ օրերիս արև ջերÙացնող ,

Հիմ³ ես արդեն քո այն տարիքում

Քո աշակերտն եմ դարձել երազող: 

Այն ինչ հրաշք է, որ ես արդեն ծեր,

Տատիկ եմ Ãեև թոռներով պես-պես,

Բայց դու ինձ հետ ես, ուսուցի’չ, իմ սեր,

Իսկ ես առաջվա աշակերտն ինչպես:

Քանի դեռ կապրեմ`թեկուզ դառնահեծ,

Քեզ եմ պարտական լինելուս համար,

Դու հավերժորեն իմաստուն ու մեծ,

Իսկ ես դեռ ապրող քո լույսով անմար:

Միքայել Ղալթաղչյան

Ծնվել է 1923թ. Արթիկի շրջանի Փանիկ գյուղում: Աշխատել է Արթիկի ժող. կրթության բաժնի վարիչ, երկար տարիներ ղեկավարել է Փանիկի միջն. ¹պրոցում: Հանրապետության վաստակավոր մանկավարժ: Ընթերցողի դատին է հանձնել<<Կարոտի օրեր>>, <<Որբ նապաստակը>>, <<Իմ շավիղով>> և <<Վերջին մամիկոնյանները>>  ժողովածուները:

Սարերը պար են բռնել

Սարերը պար են բռնել,

Հին հարսանիք է.

Ժայռերը քար են կտրել,

Հրաշք տեսիլք է:

Գետերը երգ են հյուսում,

Խորհուրդ ու միտք է:

Արտերն են մեղմ փսփսում,

Ձեռագիր գիրք է:

Ձորերը ականջ են դնում,

Վտանգավոր է:

Այգն արեգակ է գնում.

Աննման օր է:

Մետաքսե

Ծնվել է Արթիկի շրջանի Արևշատ գյուղում: Ավարտել է Վանաձորի մանկավարժական ուսումնարան(1947): 1952թ-ին ընդունվել է Երևանի Խ. Աբովյանի մանկավարժական ինստիտուտը,1958-ին` Մոսկվայի ԽՍՀՄ Գրողների միությանը կից ինստիտուտը: Առաջին գիրքը <<Ջահելություն>>-ը լույս է տեսել 1975-ին` արրժանանալով Պարույր Սևակի բարձր գնահատականին: Ժողովածուներն են` <<Կնոջ սիրտ>>, <<Նվիրոում>>, <<Զգույշ սիրտ է>>, <<Սերը`  հավատ է>>,  <<Հազար ու մի սեր>>, <<Սիրոո թալիսման>>, <<Լեռները չեն ծերանում>> /հատոր/ , <<Շամիրամ>> և այլն:1962-ին մինչ օրս աշխատում է Հայաստանի գրողների միությունում որպես խորհրդական:

Էքսպրոմտ

Ես հայրենիքս գրկած եմ ապրում,

Որ ամենուրեք նրա շունչն զգամ,

Իմ դեմքի վրա,

Իմ կրծքի վրա զգամ թրթռուն

Զարկերը սրտի,

Որով  հաստատի

Հավերժությունը մեծ գոյատևման…

Ես հայրենիքս գրկած եմ ապրում,

Որ նրա ազնիվ ու տոհմիկ արյան,

Կանչը ժառանգեմ ոգու ճիչ ոպես

Ու որպես ազգիս արթուն պահապան,

Գուրգուրեն նրան սիրահարի պես_

Ես հայրենիքս գրկած եմ ապրում…

Մարիամ Կարապետյան

Ծնվել է 1987թ. Արթիկում, ³í³ñï»É ¿ ù³Õ³ùÇ ÃÇí 4 ÙçÝ. ¹åñáóÁ: êáíáñáõÙ է Երևանի å»ï³Ï³Ý համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում: Բազմիցս մանակցել է պատանի ստեղծագործողների հանրապետական օլիմպիադաներին: ²ñųݳó»É ¿ ÐРϳé³í³ñáõÃÛ³Ý ßÝáñѳϳɳ·ñÇÝ, ³é³çÇÝ Ï³ñ·Ç ¹ÇåÉáÙÇ ¨ å³ñ·¨Ý»ñÇ: Շահել է <<Պատանեկան նվաճումներ>> հասարակական կազմակերպության սահմանած <<Ծաղկաձոր>> ուղեգիրը:

Օրս

Օրս ծնվում է,

ÞáñÁ ѳ·ÝáõÙ ¿,

Þáõï Éí³óíáõÙ ¿,

úñë ³åñáõÙ ¿:

ÐáõßÇÏ ù³ÛÉáõÙ ¿,

Ö»åáí í³½áõÙ ¿,

Ê»Ýà ÃéãÏáïáõÙ ¿,

Ðá·Ý³ó å³éÏáõÙ ¿:

úñë ÅåïáõÙ ¿,

¶ÇÅ ùñùçáõÙ ¿,

Ø»ñà ³ñï³ëíáõÙ ¿.

úñë µ³ñÇ ¿,

Ø»Ï ï»ë³ñ`ã³ñ ¿,

úñë ѳÝ׳ñ ¿,

Ø»Ï ¿É ³Ý׳ñ ¿.

úñë ³ñù³ ¿,

àñµ »ñ»Ë³ ¿,

úñë ³ß˳ñÑ ¿,

´³ñ¹ ¿,¹Åí³ñ ¿:

سñÇÝ» âáµ³ÝÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1988Ã.: êï»Õͳ·áñÍáõÙ ¿ í³Õ ï³ñÇùÇó: êÇñáõÙ ¿ ·»Õ³ñí»ëïÁ ¨ Çñ ÙïùÇ áõ Ñá·áõ ½·³ó³ÍÁ, ³åñ³ÍÁ ÷áñÓáõÙ ¿ ³ñï³Ñ³Ûï»É ·ñãÇ áõ ³ë»ÕÇ ÙÇçáóáí:

êÇñá ËáÑ»ñ

ºë, ³ÝÏ»ÕÍ ³ë³Í, ã¿Ç ѳëϳÝáõÙ,

» ÇÝãÇó ¿, áñ Ù³ñ¹Á ãÇ ùÝáõÙ,

ÆÝãáõ ¿ ³Û¹ù³Ý ݳ ³Ýí»ñç ÉéáõÙ,

ÆÝãáõ ݳ Ñ³×³Ë ëÝí»É ãÇ áõ½áõÙ

ºí ÇÝãÇó ¿, áñ áõ½áõÙ ¿ ѳ׳Ë

Ø»Ý³Ï ÙÝ³É Çñ ËáÑ»ñÇ Ñ»ï.

                                                                      î³é³å»~É, ï³Ýçí»~É

Æñ Ñá·áõ ³Ýß»ç Ïñ³ÏÇ Ñ³Ù³ñ:

Îñ³Ïáõ µáó ¿, ³Ûë ÇÝã ÙáñÙáù ¿,

àñ ó³í ¿ ï³ÉÇë áõ Ù»½ Ñ»ï ɳÉÇë

²Û¹ ë»ñ Ïáãí³ÍÁ,

àñ ÙïÝáõÙ ¿ ݳ µÛáõñ Ù³ñ¹Ï³Ýó ëñï»ñ

ºí µ³Å³ÝáõÙ ¿ Ýáñ Ñá·ë áõ ÑáõÛ½»ñ,

ܳ µÝ³ÏíáõÙ ¿ ³Ù»ÝùÇë ëñïáõÙ,

Ø»ÏÝ »ñç³ÝϳÝáõÙ ¿, ÇëÏ Ù»ÏÁ` ïËñáõÙ:

Þ³ï Ñ»ï³ùñùÇñ »ñ¨áõÛà ¿

²Û¹ ë»ñ Ïáãí³ÍÁ,

îËáõñ ¨ áõñ³Ë ³ÏÝóñÃÝ»ñÇ

²Ýµ³Å³Ý ÑÛáõñÝ ¿

²Û¹ ë»ñ Ïáãí³ÍÁ

ºí áõÕ»ÏóáõÙ ¿ ݳ Ù»½ µáÉáñÇë

Ø»ñ ³ÙµáÕç ÏÛ³ÝùáõÙ

àõ ÝáñÇó Ù»½ Çñ ëÇñáí å³ñáõñáõÙ:

ܳ½ÇÏ ²µñ³Ñ³ÙÛ³Ý` ²ñÃÇÏÇ ÃÇí 1 ÙçÝ. ¹åñáóÇ Ñ³Ûáó É»½íÇ ¨ ·ñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý áõëáõóãáõÑÇ:

êñ³ÙïáõÙ ¿ ÈáËÙ³ÝÁ

²ñÃÇÏáõ٠ѳÛïÝÇ í³ñå»ï ¿ñ ºñí³Ý¹ ²µñ³Ñ³ÙÛ³ÝÁ… ê³Ï³ÛÝ ³Ûëûñ ³ÝáõÝÁ ϳ` áñå»ë ³é³Ï³Ëáë áõ ëñ³ÙÇï Ù³ñ¹áõ, Çñ ÑáõÙáñÇ Ýáõñµ ½·³óáÕáõÃÛ³Ùµ ¨ ѳÛïÝÇ ¿ §ÈáËٳݦ ٳϳÝáõÝáí:

***

ÐÇí³Ý¹Ý»ñÇó Ù»ÏÁ ¹ÇÙáõÙ ¿.

    -àõëï³’ ÈáËÙ³Ý, ϳñ³· áõ ëÙ»ï³Ý Ï»ñ, ûñ ¹Çٳݳë:

-¸áõ å»ßÏÇ áõ ïñáõµÇ ÍéáõÃÛ³ÝÁ ÙÇ ³ß», ¹ÇÙ³Ëá¹Ç ù³ß»ÉáõÝ ³ß»:

***

îÝûñ»ÝÁ ½³Ûñ³ó³Í ³ëáõÙ ¿.

    -ºñí³’Ý¹, »ë »É ·Ç¹»Ù Ë»Éù áõÝÇë:

-Ê»ÉùÝ ÇÝãÇ±ë ¿ å»ïù, ¹Çñ»Ïïáñ ç³Ý, ó»ñ»ÏÁ ¹áõ Ïջϳí³ñ»ë, ·Çß»ñÝ ¿É` ÏÝÇ·Áë: ÆÝãù³Ý áõÝÇÙ` Ñ»ñÇù ¿, ûñ ·Ý³É-·³Éáõó ³íïáÛÇ ï³Ï ãÁÝÏÝÇÙ:

æ³Ýǵ»Ï гٵ³ñÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1945Ã. ²ñÃÇÏáõÙ: гÝñ³å»ïáõÃÛ³Ý Ñ³ÛïÝÇ ¹áõ¹áõϳѳñ ¿: ÅáÕáíñ³Ï³Ý ³Û¹ ·áñÍÇùÇ íñ³ Ýí³·»É ¿ 11 ï³ñ»Ï³ÝÇó: سëݳÏó»É ¿ µ³½Ù³ÃÇí ÙñóáõÛÃÝ»ñÇ, ¹³ñÓ»É ¿ ѳÕÃáÕ- ¹³÷Ý»ÏÇñ: ²ñí»ëïÇÝ ÝíÇñí³Í ³Ûë ³Ýí³ÝÇ ³ñÃÇÏóÇÝ ·ñáõÙ ¿ »ñ·»ñ: ÆÝãå»ë ݳ¨ å³ïñ³ëïíáõÙ ¿ ³½·³ÛÇÝ ÷áÕ³ÛÇÝ ·áñÍÇùÝ»ñ: §Ø»Ý³íáñ ÁÝÏáõ½»ÝǦ ÏÇÝáÝϳñÇ »ñ³ÅßïáõÃÛ³Ý Ù»ç ¹áõ¹áõÏÇ Ï³ï³ñáõÙÁ æ³Ýǵ»Ï гٵ³ñÛ³ÝÇÝÝ ¿:

è³½ÙÇÏ ²í»ïÇëÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ ²ñÃÇÏÇ ßñç³ÝÇ öáùñ سÝÃ³ß ·ÛáõÕáõÙ, 1937Ã.: ²í³ñï»É ¿ ºñ¨³ÝÇ ·ÛáõÕ³ïÝï»ë³Ï³Ý ÇÝëïÇïáõïÁ:ÈáõÛë ¿ ÁÝͳÛí»É §²ëïÕ»ñÇ ÙáñÙáùÁ¦ µ³Ý³ëï»ÕÍáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ÅáÕáí³ÍáõÝ:

¶³½³½³Í ëÇñï ÇÙ

¶³½³½»É ¿ ëÇñïë ÝáñÇó

²Ûë ³ß˳ñÑÇó áõ Ù³ñ¹áõó,

´³ñÇ ËáëùÇó Ù»ÕÙ Ñáñ¹áñÇó,

ìßïÇ ó³íÇó áõ ¹³ñ¹Çó:

ÞáõñçÁ ·³ñáõÝ, ½ÙñáõËï ϳݳã,

¸áõ ¿É ¹ÛáõÃíÇñ, ÇÙ ë¨ ëÇñï,

лéáõ í³ÝÇñ ³Ë áõ ѳé³ã,

²ÙåÁ å³ïéÇñ ÇÙ ë¨ ëÇñï:

èá½³ Øáõñ³¹Û³Ý

ì³ñ¹³Ý гÏáµÛ³Ý §²ñó³ËÇ ·ñáÕÝ»ñÇ ÙÇáõÃÛ³Ý Ý³Ë³·³Ñ¦

§èá½³ÛÇ µ³Ý³ëï»ÕÍáõÃÛáõÝÝ»ñáõÙ »ë ï»ë³ ßÇñ³ÏÛ³Ý Í³Õϳß˳ñÑÇ µáõÛñÁ. ݳ ³ÝÏ»ÕÍ µ³Ý³ëï»ÕÍáõÑÇ ¿, µ³ñÇ áõ ³ÝÙÇç³Ï³Ý: Üñ³ ³åñáõÙÝ»ñÇ Ù»ç Ï³Ý Ù³Ûñ³Ï³Ý Ñá·áõ ëñï³·ÇÝ ÃñÃÇéÝ»ñ, ³½ÝíáõÃÛáõÝ, ѳÛáõÑáõ »ñ³½³ÝùÝ»ñ áõ í»ÑáõÃÛáõÝ: ܳ û·ÝáõÙ ¿, áñ ÉáõÛëÁ ³ñ¨Ç ßáÕ»ñÇ Ù»ç Ýáñ »ñ³Ý·Ý»ñáí ·ïÝÇ Çñ»Ý ¨ ÇçÝÇ Çñ ÇëÏ ûç³ËÇ ³ÛÝù³Ý ëñï³ËáñÑáõñ¹ Éáõë³Ù÷á÷Ç Ù»ç…¦

سÛñë ãϳ…

²ÏáõÝùÝ»ñë ÷³Ïí»É »Ý:

²Ë, ¹³ñÓ»É »Ù ó³Ù³ù ³éáõ,

ÒÙé³Ý ·ñÏáõÙ ë³é»É »Ù:

ø³ÝÇ ·³ñáõÝ ·Ý³ó - »Ï³í,

Ðá·Çë ¹³éÁ ѻϻϳó,

Ðá·Çë  ¹³ï³ñÏ, íßïáí Ùݳó,

²ß˳ñÑÇó Ëéáí»É »Ù:

²ñÙ»Ý ´Çã³ËãÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1984Ã. ²ñÃÇÏáõÙ: 1998Ã. ÁݹáõÝí»É ¿ ö³Ýáë »ñɻٻ½Û³ÝÇ ³Ýí³Ý ·»Õ-áõëáõÙݳñ³Ý: ºí ÙÇÝã ûñë ëáíáñáõÙ ¿ ³ÛÝï»Õ: سëݳÏó»É ¿`

                2002Ã. ÝϳñÇãÝ»ñÇ ÙÇáõÃÛáõÝáõÙ ËÙµ³Ï³ÛÇÝ óáõó³Ñ³Ý¹»ëÇÝ:

2003Ã. ųٳݳϳÏÇó ³ñí»ëïÇ Ã³Ý·³ñ³ÝáõÙ ù. ºñ¨³Ý §æ³½¦ ÏáÙåá½Çódz:

           2003Ã. ¶»Õ. ²Ï³¹»ÙdzÛÇ ÏáÕÙÇó ϳ½Ù³Ï»ñåí³Í óáõó³Ñ³Ý¹»ëÇÝ:

²ñ»·Ý³½³Ý ØËÇóñÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1902Ã. ¶ÛáõÙñÇáõÙ: ²í³ñï»É ¿ ¶ÛáõÙñÇÇ Ù³Ýϳí³ñÅ³Ï³Ý ÇÝëïÇïáõïÁ: ²ß˳ïáõÙ ¿ Ø»Í Ø³ÝóßÇ ¹åñáóáõÙ, áñå»ë ïÝûñ»Ý: Üñ³ µ³Ý³ëï»ÕÍáõÃÛáõÝÝ»ñÁ Ùßï³å»ë ïå³·ñí»É »Ý ï»Õ³Ï³Ý ûñûñáõÙ, ³ëÙáõÝùí»É ¿ é³¹ÇáÛáí áõ ï³ñµ»ñ µ»Ù»ñÇó:

²ÝÙ»Õ Ñá·áõë Ù³ùñáõÃÛáõÝÁ

ºï µ»ñ»É »Ù »ë áõ½áõÙ,

ÎÛ³ÝùáõÙ »Õ³Í ã³ñÝ áõ µ³ñÇÝ

´³Å³Ý»É »Ù »ë áõ½áõÙ,

êñÇ Ñ¨ùÇ ³Ýáõß »ñ·Çó

êÇñïë ɳó»É ¿ áõ½áõÙ,

êÇñá ëñï»ñÝ Çñ³ñ ѳëóÝáÕ

γÙáõñç ϳå»É »Ù »ë áõ½áõÙ:

²ÝÇ Ê³ã³ïñÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1985Ã. ²ñÃÇÏáõÙ: àôë³ÝáÕáõÑÇ ¿ ÐÛáõëÇë³ÛÇÝ Ñ³Ù³Éë³ñ³ÝÇ ²ñÃÇÏÇ µ³Å³ÝÙáõÝùÇ ÅáõéݳÉÇëïÇϳÛÇ ý³ÏáõÉï»ïáõÙ:

ºë å³ßïáõÙ »Ù Ø»ÍÝ î»ñÛ³ÝÇÝ,

гñ·áõÙ »Ù Ýñ³ óËÍáï, Ýáõñµ Ñá·ÇÝ,

ÐÇßáõÙ »Ù Ýñ³ ³ßáõÝÝ ³Ýï³éáõÙ,

²ÝÓñ¨Ç »ñ·Á` ¹³ÉáõÏ ¹³ßï»ñáõÙ:

ºë ÇÝÓ ½·áõÙ »Ù Ùáï áõ ѳñ³½³ï,

î»ñÛ³ÝÇ Ñá·áõÝ, î»ñÛ³ÝÇ »ñ·ÇÝ,

ÂáÕ Ý³ Ùݳ ÇÙ Ñá·áõÙ ³½³ï,

ÆÝãå»ë ÉáõÛë ÷³ñáë Ç٠׳ݳå³ñÑÇÝ:

²Ý³ÑÇï ¶¨áñ·Û³Ý

ºñ¨³ÝÇ ÐÛáõëÇë³ÛÇÝ Ñ³Ù³Éë³ñ³ÝÇ ²ñÃÇÏÇ µ³Å³ÝÙáõÝùÇ Éñ³·ñáõÃÛ³Ý ý³ÏáõÉï»ïáõÙ: ÌÝí»É ¿ 1986Ã. ·ÛáõÕ ²Ýáõß³í³Ý:

» ÇÙ ËÇݹÁ ÍáíÇÝ ï³Ý»ë

» ÇÙ ËÇݹÁ ÍáíÇÝ ï³Ý»ë

ÌáíÝ Çñ íÇßïÁ ÏÙáé³Ý³,

Îѳݹ³ñïíÇ Éáõé Éé³ÏÛ³ó,

Ðá·áí ÇëÏáõÛÝ ÏÙáé³Ý³:

» ÷áÃáñÏáï ëÇñïë ѳÝϳñÍ

î³Ý»ë áõ ï³ë ÍáíÇÝ ÝáñÇó,

Î÷áÃáñÏíÇ ÍáíÁ ÇëÏáõÛÝ,

ºí ¹áõñë Ï»ÉÝÇ Çñ ³÷»ñÇó:

êáõñ»Ý îáõý»Ýó-гÏáµÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1920Ã. ²ñÃÇÏáõÙ: سëݳÏó»É ¿ гÛñ»Ý³Ï³Ý Ø»Í å³ï»ñ³½ÙÇÝ: ºñϳñ ï³ñÇÝ»ñ ϳï³ñ»É ¿ Éñ³·ñ³Ï³Ý ³ß˳ï³Ýù` áñå»ë ²ñÃÇÏÇ ï»Õ³Ï³Ý é³¹ÇáÛÇ Ñ³Õáñ¹áõÙÝ»ñÇ ËÙµ³·Çñ: ÊêÐØ ÅáõéݳÉÇëïÝ»ñÇ ³Ý¹³Ù 1967Ã.-Çó: ¶ñ»É ëÏë»É ¿ ¹åñáó³Ï³Ý ï³ñÇÝ»ñÇó:

ÆÙ ù³Õ³ùÁ

öéí»É ¿ ßù»Õ ÇÙ ù³Õ³ùÁ Ýáñ

²ñ³·³Í ë³ñÇ í»Ñ ÏñÍùÇ íñ³,

ºí Çñ ѳ۳óùáí ¹³ñÓ»É ¿ ѽáñ

гÛáó ÑÇݳíáõñó Ù³Ûñ ÑáÕÇ íñ³:

ø³ÛÉáõÙ ¿ ËñáËï ÇÙ ù³Õ³ùÁ Ýáñ

гëï³ï ù³ÛÉ»ñáí ¹»åÇ ³å³·³,

Æñ Ëáñ ³ñÙ³ïáí` ç»ñÙ áõ ÷³é³íáñ

´éÝ»É ¿ ÏÛ³ÝùÇ ³Ûë ÉáõÛë åáÕáï³Ý:

àô ݳ ·ÝáõÙ ¿, ·ÝáõÙ ¿ Ñ»éáõ,

¸»åÇ »ñ³½Ç ѳݷñí³ÝÁ å»ñ×,

ºí ݳ í³éí»É ¿ ÇÙ ëñïáõÙ ³ÝÑáõÝ`

ÎÛ³ÝùÇ å³Ûù³ñÇ Ï³ñáï³ÝùÁ ٻͅ

êÇñ»Ï³Ý سÑáñÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1955Ã. ²ñÃÇÏáõÙ: ºñϳñ ï³ñÇÝ»ñ ³ß˳ï»É ¿ ù³Õ³ùÇ åñáýï»ËÝÇÏ³Ï³Ý áõëáõÙݳñ³ÝÇ ïÝûñ»Ý: Ü»ñϳÛáõÙë ²ñÃÇÏÇ ÃÇí Ù»Ï ¹åñáóÇ ïÝûñ»ÝÝ ¿: êï»Õͳ·áñÍ»É ¿ å³ï³Ý»Ï³Ý ï³ñÇÝ»ñÇó: àôÝÇ Ññ³ï³ñ³Ï³Í §ø³Õóñ ³ÝáõñçÝ»ñ¦ µ³Ý³ëï»ÕÍáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ÅáÕáí³ÍáõÝ:

ø³ÝÇ áñ ¹áõ ϳë

ºë ϳåñ»Ù ѳí»ñÅ áõ áõñ³Ë,

ø³ÝÇ áñ ¹áõ ϳë,

¨ ϳéÝ»Ù, Ï׳Ëñ»Ù »ñÏÝùáõÙ,

ø³ÝÇ áñ ¹áõ ϳë:

ò³í ã¿, ÏÏáñã»Ù Ùáõà ³Ùå»ñÇ Ù»ç,

ø³ÝÇ áñ ¹áõ ϳë:

Îí³é»Ù ÇÝãå»ë Ïñ³Ï ÇÙ µáëáñ,

ø³ÝÇ áñ ¹áõ ϳë:

гí»ñÅ ÏÙݳ٠ÇÝãå»ë ëÇñ³Ñ³ñ,

ø³ÝÇ áñ ¹áõ ϳë:

ê³Ùí»É ø³ñï³ßÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ ²ñÃÇÏáõÙ 1948Ã.: 1973Ã. ³í³ñï»É ¿ ºñ¨³ÝÇ ·»Õ³ñí»ëï³-óûñ³Ï³Ý ÇÝëïÇïáõïÁ: 1987Ã. ¹³ñÓ»É ¿ ÝϳñÇãÝ»ñÇ ÙÇáõÃÛ³Ý ³Ý¹³Ù: سëݳÏó»É ¿ ѳٳÙÇáõÃ»Ý³Ï³Ý ¨ ѳÝñ³å»ï³Ï³Ý ÙÇç³½·³ÛÇÝ óáõó³Ñ³Ý¹»ëÝ»ñÇ: ²ß˳ï³ÝùÝ»ñ áõÝÇ ²ØÜ-áõÙ, Ø»Í ´ñÇï³ÝdzÛáõÙ, üñ³ÝëdzÛáõÙ, Ȼѳëï³ÝáõÙ, ´»É·Ç³ÛáõÙ, ÐáɳݹdzÛáõÙ, ³ÝÑ³ï ³ÝÓ³Ýó Ùáï ¨ ³ÛÉ Ñ³í³ù³ÍáõÝ»ñáõÙ: سëݳÏó»É ¿ ´»É·Ç³ÛáõÙ ¨ Üáñí»·Ç³Ûáõ٠ϳ½Ù³Ï»ñåí³Í ÙÇç³½·³ÛÇÝ óáõó³Ñ³Ý¹»ëÝ»ñÇÝ: ²ß˳ï³ÝùÝ»ñÇó ÙÇ ù³ÝÇëÁ ·ïÝíáõÙ »Ý ÐÐ Ùß³ÏáõÛÃÇ Ý³Ë³ñ³ñáõÃÛ³Ý ¨ ÝϳñÇãÝ»ñÇ ÙÇáõÃÛ³Ý ·»Õ³ñí»ëïÇ ýáݹ»ñáõÙ: 1973Ã.-Çó ²ñÃÇÏÇ Ù³ÝÏ³Ï³Ý ·»Õ³ñí»ëïÇ ¹åñáóÇ ïÝûñ»ÝÝ ¿:

êáõë³Ýݳ ¶³ëå³ñÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1949Ã. ²ñÃÇÏÇ ßñç³ÝÇ È»éݳϻñï ·ÛáõÕáõÙ: ²ß˳ï»É ¿ ·áõÉå³ÛÇ ý³µñÇϳÛáõÙ áñå»ë ϳñáÕ µ³ÝíáñáõÑÇ: ²ñó³ËÇ ³½³ï³·ñ³Ï³Ý Ù³ñï»ñáõÙ ½áÑí³ÍÇ Ù³Ûñ:

àñ¹áõë

¸áõ »ÕÝÇÏ ¿Çñ Ô³ñ³µ³ÕÇ ë³ñ»ñáõÙ

øá ·³ñáõÝÝ»ñÁ Ýáñ åÇïÇ ·³ÛÇÝ, ÇÙ ÈáñÇÏ.

ÂéãáÕ ÈáñÇÏ, è¹ Ïáïñ»ó ÃßݳÙÇÝ,

̳ÕÏáÕ ÏÛ³Ýù¹, ³Ë, ë¨ ÑáÕÇÝ å³Ñ ïí»ó:

êÇñ»óÇñ ͳÕÇÏ, ½áÑí»óÇñ ͳÕÇÏ`

̳ÕÇÏ Ñ³ë³Ïáõ٠ͳÕÇÏ ãï»ë³ñ:

ä³Õ ÑáÕÁ Ùï³ñ` ·³ñáõÝ ãï»ë³ñ

²ë³, µ³ÉÇÏ ç³Ý, áõ±Ý»Çñ ͳÕÇÏ.

²ß˳ñÑÁ Ù³Ý ·³Ù` ·ïݻ٠»ë Ýñ³Ý,

ä³Ñ»Ù, ÷³Û÷³Û»Ù, ù»½ ³ÛóÇ µ»ñ»Ù:

¶áõó» Ýñ³Ýáí »ë ÙËÇóñí»Ù,

Æ٠ɳóáÕ ëñïÇÝ ¹»Õ, ¹³ñÙ³Ý ³Ý»Ù.

àôÅ ï³Ù ÇÙ ëñïÇÝ, »ë áïùÇ Ï³Ý·Ý»Ù,

øá ÷³éùÁ »ñ·»Ù, ÈáñÇÏ ç³Ý ³ë»Ù:

êáõë³Ýݳ سèáëÛ³Ý

гÛïÝÇ ¿ ¶áõë³Ý-êáõë³Ý ³Ýí³Ùµ: àôÝÇ ·áõë³ÝÇ ¨ ÇÝùÝáõëáõó »ñ·ãáõÑáõ ÏáãáõÙ: Üñ³ »ñ·»ñÁ, áñáÝó ÃÇíÝ ³ÝóÝáõÙ ¿ 300-Çó, µ³½Ù³Å³Ýñ »Ý, ³ñï³Ñ³ÛïáõÙ »Ý ë»ñ, ѳÛñ»ÝÇù, ϳñáï… ¸ñ³ÝóÇó ß³ï»ñÁ ÑÝã»É »Ý ï³ñµ»ñ µ»Ù³Ñ³ñóÏÝ»ñÇó` ѳÝñ³å»ïáõÃÛ³Ý ³Ýí³ÝÇ »ñ·Çã-»ñ·ãáõÑÇÝ»ñÇ ¨ Çñ ϳï³ñٳٵ: ä³ñ·¨³ïñí»É ¿ µ³½Ù³ÃÇí å³ïíá·ñ»ñáí ¨ ¹ÇåÉáÙÝ»ñáí:

¸áõ ÇÙ ÷áùñÇÏ í³ñ¹³ñ³Ý »ë ÇÙ ²ñÃÇÏ

ú¹¹ Ù³ùáõñ, çáõñ¹ ½áõɳÉ, ë³éÝáñ³Ï,

ê÷éí»É »ë ²ñ³·³ÍÇ É³ÝçÇ ï³Ï:

¸áõ ÇÙ ÷áùñÇÏ í³ñ¹³ñ³Ý »ë, ÇÙ ²ñÃÇÏ,

²ß˳ï³ë»ñ ßÇݳñ³ñ »Ý ùá Ù³ñ¹ÇÏ:

¸áõ í³ñ¹³·áõÛÝ ³é³ï ù³ñáí, ÇÙ áëï³Ý,

øá ù³ñ»ñáí ½³ñ¹³ñáõÙ »ë г۳ëï³Ý,

îáõý ѳÝù»ñǹ ù³ñÁ áõÝÇ ß³ï áñ³Ï,

γéáõóíáõÙ »Ý ·ÛáõÕ áõ ù³Õ³ù ß³ñáõݳÏ:

Úáõñ³ï»ë³Ï ëÇñáõÝ ù³ñáí å³ïí³Ï³Ý

¼³ñ¹³ñáõÙ »ë ù³Õ³ùÝ»ñÁ Ùßï³Ï³Ý,

àôÝ»ë ¹áõëïñ` Ñáï³í»ï ÙÇ ëáõë³Ùµ³ñ,

Æñ »ñ·»ñáí ï³ñ³ÍáõÙ ¿ ³Ýáõß µ³ñ:

ì³Ñ³Ý äáÕáëÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1976Ã. ²ñÃÇÏ ù³Õ³ùáõÙ: ÀݹáõÝí»É ¨ ³í³ñï»É ¿ ºñ¨³ÝÇ Â»ñɻٻ½Û³ÝÇ ³Ýí³Ý å»ï³Ï³Ý áõëáõÙݳñ³ÝÇ ¹»Ïáñ³ïÇí ÏÇñ³é³Ï³Ý ³ñí»ëïÇ µ³ÅÇÝÁ: سëݳ·ÇïáõÃÛ³Ùµ í³ñå»ï Ê»ó»·áñÍ: ¼µ³ÕíáõÙ ¿ Ë»ó»·áñÍáõÃÛ³Ùµ ¨ ÝϳñãáõÃÛ³Ùµ:

ì³ñ¹·»ë ¶¨áñ·Û³Ý

ÌÝí»É ¿ 1934Ã. ²ñÃÇÏÇ ßñç³ÝÇ È»éݳϻñï ·ÛáõÕáõÙ: ²ß˳ï»É ¿ ¹åñáóÇ ïÝûñ»Ý, ßñç³Ý³ÛÇÝ §È»éݳ·áñͦ ûñÃÇ ËÙµ³·ñÇ ï»Õ³Ï³É, È»éݳϻñïÇ ÏáÉïÝï»ëáõÃÛ³Ý Ý³Ë³·³Ñ: Üñ³ ëï»Õͳ·áñÍáõÃÛáõÝÝ»ñÁ ïå³·ñí»É »Ý ²ñÃÇÏÇ §È»éݳ·áñͦ, ¶ÛáõÙñÇÇ §´³Ýíáñ¦ ûñûñáõÙ:

î³ñÇ»É ²µñ³Ñ³ÙÛ³Ý

»¨ ï³ëÝÛ³Ï ï³ñÇÝ»ñ ջϳí³ñ»É ¿ ²ñÃÇÏ ù³Õ³éÁ, ë³Ï³ÛÝ Ýñ³ Ñá·»Ï³Ý ³ß˳ñÑÁ ÙÇßï ϳåí³Í ¿ »Õ»É Ù³ÝÏáõó ¹³í³Ý³Ýù ¹³ñÓ³Í ³ñí»ëïÇ, ·ñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ñ»ï: ÄáÕáíñ¹³Ï³Ý óïñáÝÇ É³í ¹»ñ³ë³Ý áõ ³ëÙáõÝùáÕ ¿ñ î³ñÇ»ÉÁ. ÙÇ³Å³Ù³Ý³Ï ëï»Õͳ·áñÍáÕ: Üñ³ ã³÷³Íá ¨ ³ñÓ³Ï ·ñ³Ï³Ý ·áñÍ»ñÁ ïå³·ñí»É »Ý ï³ñµ»ñ å³ñµ»ñ³Ï³ÝÝ»ñáõÙ:

îáõÝ Ñ³Ûñ³Ï³Ý

ÆÝãù³Ý ³ë»ë Ñ»éáõ ÉÇÝ»Ù

ºë ù»½³ÝÇó, ïáõ’Ý Ñ³Ûñ³Ï³Ý,

Þ»Ùùǹ ÙáïÇÏ ³Û¹ Ù»Í ù³ñÁ

âÇ ÃáÕÝáõÙ, áñ ù»½ Ùáé³Ý³Ù:

»Ïáõ½ ÁÝÏݻ٠»ñ³½Ç Ù»ç

àô ù»½³ÝÇó »ë Ñ»é³Ý³Ù

ºí »ë ³ÛÝï»Õ ùá ÷á˳ñ»Ý

¶³ÝÓ-·áѳñÇ »ë ïÇñ³Ý³Ù:

ºë ϳñï³ëí»Ù, ã»Ù ѳßïíÇ,

εճí»Ù` áñù³Ý ϳñ³Ù.

-ÂáÕ»ù Ñ»ï ·³Ù,»ë ã»Ù ϳñáÕ

Øáé³Ý³É ïáõÝÝ Ç٠ѳÛñ³Ï³Ý:

ø³ñù³ñáï ¿ ׳Ù÷»Ý Ù»ñ ï³Ý,

´³Ûó »ë ëÇñáí ÙÇßï ïáõÝ Ï»ñóÙ,

ºí ûï³ñÇ Ñ³ñà ׳Ù÷»ùÇó

¸³ñÓÛ³É É³íÝ ¿ ׳Ù÷»Ý Ù»ñ ï³Ý:

úÉ·³ ¸³ñÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1978Ã. ²ñÃÇÏáõÙ: ²í³ñï»É ¿ äáÉÇï»ËÝÇÏ³Ï³Ý ÇÝëïÇïáõïÇ Ù»ù»Ý³ßÇÝ³Ï³Ý µ³ÅÇÝÁ, ³ß˳ï³ÝùÇ ¿ ³Ýó»É ÍÝݹ³í³ÛñáõÙ ÇÝŻݻñÇ Ù³ëݳ·ÇïáõÃÛ³Ùµ: 2002Ã. ÉáõÛë ¿ ï»ë»É Ýñ³ §ÐáõñÑñ³óáÕ ÝéݳͳÕÇϦ µ³Ý³ëï»ÕÍáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ÅáÕáí³ÍáõÝ:

ö³éùÇ ã»Ù Ó·ïáõÙ, ݳ’ Ï·ïÝÇ ÇÝÓ,

»Ã» ϳٻݳ…

ÆëÏ »Ã» ÏáñãÇ Ë³ãÙ»ñáõÏÝ»ñáõÙ,

»ë ã»Ù íßï³Ý³…

öáÕÇ ã»Ù Ó·ïáõÙ, áñ ãɳ÷Ç ÇÝÓ`

Ç~Ýã ³·³Ñ ¿ ݳ,

³Ýí»ñç Ïɳ÷Ç Çñ»Ý ëÇñáÕÇÝ

áõ ãÇ Ïßï³Ý³…

ÎÛ³ÝùÝ »Ù ëÇñáõÙ, ÏÛ³ÝùÁ ³Ýϳå³Ýù,

áñ ãÇ µ³½Ù³Ý³…

ÎÛ³ÝùÁ Ù³Ñí³Ý å»ë Ù»½ Ñ»ï ¹³Å³Ý ã¿

áõ ãÇ µéݳݳ…

ÎÛ³ÝùÝ ³é³Ýó ëÇñá ÇÝÓ ÙÇßï ÃíáõÙ ¿,

û ãÇ Ï³Û³Ý³…

ê»ñÁ Ù»ñ ÏÛ³ÝùÇ »¹»Ù³í³ñ¹Ý ¿`

Ãá’Õ Ñ³í»ñųݳ…

üÇñ¹áõëÇ ¸³ñµÇÝÛ³Ý

ÌÝí»É ¿ 1935Ã. ²ñÃÇÏÇ ßñç³ÝÇ Ð³éÇ× ·ÛáõÕáõÙ: гÝñ³×³Ý³ã ͳÕñ³ÝϳñÇã: êáíáñ»É ¿ ØáëÏí³ÛÇ Í³Õñ³ÝϳñÇãÝ»ñÇ ëïáõ¹Ç³Ý: Üñ³ ͳÕñ³ÝϳñÝ»ñÁ ïå³·ñí»É »Ý µ³½áõ٠ûñûñáõÙ ¨ ѳݹ»ëÝ»ñáõÙ` §à½ÝǦ, §²í³Ý·³ñ¹¦, §êáí»ï³Ï³Ý г۳ëï³Ý¦, §ÎáÙáõÝÇëï¦: èáõë³Ï³Ý §êáí»ïëÏÇ êáÛáõ½¦ ³Ùë³·ñÇ ÑáõÙáñÇ µ³ÅÝÇ ³Ý¹³Ù ¿ »Õ»É: سëݳÏó»É ¿ ͳÕñ³ÝϳñÇãÝ»ñÇ ÙÇç³½·³ÛÇÝ ÷³é³ïáÝÝ»ñÇ ¨ ß³Ñ»É 2-ñ¹ ϳñ·Ç Ùñó³Ý³Ï: